چه عواملی عمر سازه بتنی را کاهش می‌دهند؟

حادثه تلخ و فاجعه بار زلزله بم را به یاد دارید؟ این تنها زلزله خسارت‌بار ایران نبود و شاید آخرین مورد هم نباشد! کشور ایران به واسطه موقعیت جغرافیایی خود، روی کمربند زلزله‌خیز کره زمین قرار گرفته و هر سال شاهد تعداد بالایی زمین‌لرزه با شدت‌های مختلف هستیم. بنابراین ما ناگزیریم با استفاده از روش‌های نوین معماری از میزان خسارت‌های به بار آمده در اثر این بلای طبیعی بکاهیم. یکی از روش‌های پیشنهادی، ساخت بناها و ساختمان‌های مختلف با استفاده از سیمان، بتن و ترکیب آن با مقاطع فولادی همچون میلگرد است. لازم به ذکر است که قیمت میلگرد باتوجه به پرمصرف بودن آن در پروژه‌های ساختمانی تاثیر زیادی در هزینه تمام شده سازه دارد. در این مطلب قصد داریم در مورد عمر مفید سازه بتنی و انواع روش‌های محاسبه سن بنا صحبت کنیم.

فایل صوتی

فایل ویدئویی

چرا سازه‌ های بتنی جای سازه ‌های قدیمی‌ را گرفتند؟

شاید اگر دید خود را صرفا به بهای تمام شده پروژه محدود کنیم، سازه‌های بتنی چندان مقرون‌به‌صرفه نباشند؛ اما آیا در عمل هم این چنین است؟! همان‌طور که در ابتدای مطلب عنوان شد، زلزله بم یکی از حادثه‌هایی است که کمتر کسی توان فراموشی آن را دارد. ده‌ها هزار جان از‌دست‌رفته به همراه خسارت مالی سنگین تنها گوشه‌ای از خسارت‌های زلزله بم است.

شهر بم به واسطه سازه‌های خشت و گلی خود شهرت داشت و ارگ بم، سرآمد سازه‌های خشتی جهان بود؛ سازه‌هایی زیبا که طول عمر و مقاومت پایینی داشتند. بنابراین می‌توان گفت که یکی از دلایل اصلی جایگزین شدن بتن به جای خشت در ساخت‌و‌سازها، عمر مفید سازه‌های بتنی و مقاومت بالاتر آن‌ها نسبت به ساختمان‌های خشتی است. البته نباید از این نکته غافل شد که استحکام سازه بتنی فقط به‌خاطر بتن نیست! بتن به خاطر ویژگی‌های فیزیکی خود شکننده است و مقاومت چندان بالایی در برابر نیروهای وارده ندارد و راه‌حل، اضافه کردن میلگرد به آن است. برای کسب اطلاعات بیشتر در این مورد می‌توانید به مطلب « بررسی و تخمین عمر مفید ساختمان بتن مسلح و عوامل تاثیرگذار بر آن» مراجعه کنید.

عمر مفید سازه بتنی چه قدر است؟

برای تخمین عمر مفید سازه بتنی نیاز است ابتدا سن سازه بتنی را به‌دست آوریم. برای این کار کارشناسان از سه معیار استفاده می‌کنند که در ادامه به بررسی هر یک خواهیم پرداخت. اما قبل از هر چیز نیاز است تا تعریف کوتاهی از عمر مفید سازه بتنی داشته باشیم. منظور از عمر مفید سازه بتنی، تاثیر دو عامل «ساختار» و «کیفیت مصالح» به‌کار‌رفته در سازه است.

سن واقعی سازه بتنی

منظور از سن واقعی سازه بتنی، مدت زمانی است که از ساخت آن می‌گذرد. برای به‌دست آوردن سن واقعی ساختمان کافی است به پروانه بهره‌برداری ساختمان مراجعه و تاریخی که در آن ثبت شده را برای محاسبات خود در نظر بگیرید.

سن سندی سازه

فرایند سند خوردن سازه بتنی ممکن است کمی زمان ببرد. به‌همین‌خاطر از معیار دیگری تحت عنوان «سن سندی سازه» برای به‌دست‌آوردن سن بنا استفاده می‌شود. در این مورد، زمان سند خوردن سازه بتنی را در محاسبه سن بنا در نظر می‌گیرند.

سن بهره‌برداری سازه بتنی

یکی از عبارت‌هایی که در خبرهای اقتصادی این سال‌ها تکرار شده و شاید به گوش شما هم رسیده باشد، وجود ساختمان و واحدهای خالی است؛ به‌این‌معنی که ممکن است به محض اتمام یک پروژه ساختمانی، بدون استفاده از آن مدتی خالی رها شود. برای محاسبه سن بنا به روش سن بهره‌برداری سازه کافی است زمانی را در نظر بگیریم که ساختمان به استفاده برسد و افراد در آن ساکن شوند.

چه مواردی عمر سازه بتنی را کاهش می‌دهند؟

همان‌طور که گفته شد برای محاسبه سن سازه بتنی، از سه معیار استفاده می‌شود. از بین موارد بیان‌شده، سن بهره‌‌برداری بیشترین تاثیر را بر عمر مفید سازه بتنی دارد. دومین عامل تاثیرگذار بر عمر مفید سازه بتنی، سن واقعی سازه است. بعد از به‌دست آوردن عمر مفید سازه بتنی بر اساس سن بنا، باید عوامل موثر بر آن را هم بیشتر بشناسیم و با تدبیری مناسب از کاهش عمر مفید سازه بتنی جلوگیری کنیم.

  • نم و رطوبت

شاید بتوان نم و رطوبت را مهم‌ترین عامل در کاهش عمر مفید سازه بتنی دانست. نم گرفتن سازه بتنی می‌تواند منجر به آسیب دیدن سازه و کاهش عمر مفید آن شود. بنابراین سازه‌هایی که در مناطق مرطوب و پربارش قرار گرفته‌اند، عمر مفید کمتری نسبت به سازه‌های مشابه در مناطق خشک دارند. مورد دیگر در رابطه با این عامل، محل قرار گرفتن آب‌های زیرزمینی است؛ اگر در زمان ساخت سازه به آب‌های زیرزمینی و محل عبور آنها توجه نشود، تاثیری جدی در استهلاک پی ساختمان و کاهش عمر مفید سازه بتنی دارند.

  • باران اسیدی

همان‌طور که گفته شد رطوبت می‌تواند مهم‌ترین عامل در کاهش عمر مفید سازه باشد. حالا در نظر بگیرید که رطوبت به واسطه اضافه شدن عامل مخرب دیگری مانند اسید قرار بگیرد؛ در این‌صورت تشدید اثر تخریب آن اصلا دور از انتظار نیست. بارش باران‌های اسیدی بیشتر در شهرهای صنعتی مشاهده می‌شود. علت آن هم ترکیب شدن آب با گازهایی است که از سوختن سوخت‌های فسیلی تولید می‌شوند. نتیجه آن تولید باران‌های اسیدی است که می‌تواند سازه‌های مختلف را تحت‌تاثیر قرار داده و به آن‌ها آسیب برساند.

  • تغییرات دمایی

تغییر دما از طریق ایجاد انبساط و انقباض در مصالح به‌کار‌رفته در ساختمان موجب آسیب می‌شود. این عامل می‌تواند به دو صورت مشاهده شود:

  • تغییر دما در طی یک شبانه روز
  • تغییر دما در فصول مختلف سال

نحوه تاثیر آن هم به این صورت است که به علت انبساط و انقباض مکرر مصالح به‌کار‌رفته در اثر افزایش و کاهش دما در طول روز یا طی فصل‌های مختلف، ترک‌هایی در آن به‌وجود می‌آید که در اثر عدم رسیدگی، منجر به خسارت‌های هنگفت به سازه می‌شوند.

مقایسه عمر مفید سازه بتنی در ایران و جهان

اگر بخواهیم مقایسه‌ای عادلانه در این رابطه انجام دهیم، باید گفت که متاسفانه عمر مفید سازه بتنی در ایران نسبت به کشورهای پیشرفته کمتر است؛ اما چرا؟! همان‌طور که در ابتدای مطلب ذکر شد، عمر مفید سازه بتنی از دو عامل مهم اثر می‌پذیرد:

  • ساختار
  • مصالح به‌کار‌رفته

حتی اگر سازه‌ها از نظر ساختار طبق اصول مهندسی باشند، اما باز هم نمی‌توان از کیفیت مصالح به‌کار‌رفته در ساختمان چشم‌پوشی کرد. به همین علت است که عمر مفید سازه‌های بتنی در ایران بسیار کمتر از کشورهای پیشرفته جهان است.

سخن پایانی

در این مطلب سعی کردیم در مورد عمر مفید سازه بتنی، سن بنا و معیارهای موثر بر آن و همچنین عوامل کاهنده عمر مفید سازه بتنی صحبت کنیم. برای آن که سازه بتنی مقاوم‌تری داشته باشید، در درجه اول باید ساختار آن از نظر مهندسی اصولی باشد و در گام بعد، از مصالح با کیفیت استفاده کنید. در نهایت باید عوامل موثر در کاهش عمر مفید سازه را در نظر گرفته و برای آن چاره اندیشی کنید. امیدواریم از این مطلب کاربردی استفاده کرده باشید. لطفا نظرات و پیشنهادهای خود را در بخش دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید.

سوالات متداول

مهم‌ترین عامل موثر در کاهش عمر مفید سازه بتنی چیست و چگونه اثر خود را می‌گذارد؟

می‌توان از نم و رطوبت به عنوان مهم‌ترین عامل در کاهش عمر مفید سازه بتنی یاد کرد. نم گرفتن سازه بتنی می‌تواند منجر به آسیب به سازه و کاهش عمر مفید آن شود. بنابراین سازه‌هایی که در مناطق مرطوب و پربارش قرار گرفته‌اند از عمر مفید کمتری نسبت به سازه‌های مشابه در مناطق خشک دارند.

چه عاملی بیشترین اثر را در تعیین سن بنا دارد؟

سن بهره‌‌برداری بیشترین تاثیر را بر عمر مفید سازه بتنی دارد.

باران اسیدی چیست و چگونه بر عمر مفید سازه اثر دارد؟

بارش باران‌های اسیدی بیشتر در شهرهای صنعتی مشاهده می‌شود. علت آن هم ترکیب شدن آب با گازهایی است که از سوختن سوخت‌های فسیلی تولید می‌شود. نتیجه آن تولید باران‌های اسیدی است که می‌تواند سازه‌های مختلف را تحت تاثیر قرار داده و به آن‌ها آسیب برساند.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.